Để phục vụ cho guồng máy cai trị tại Việt Nam, người Pháp trong gần một thế kỉ xâm lược đã xây dựng được một nền giáo dục khá hoàn thiện.

Khai tử nền giáo dục Nho học

Người Pháp coi hủy diệt nền Nho học là nhu cầu cấp bách. Sau khi chiếm được Nam Kỳ, người Pháp ngay lập tức khai tử nền giáo dục Nho học. Từ 1878, chữ Hán trong các giấy tờ công văn được thay thế bởi chữ Pháp và chữ Quốc Ngữ. Nền giáo dục khoa cử Nho học chính thức chấm dứt với khoa thi Hội cuối cùng ở Huế vào năm Kỷ Mùi 1919.

Người Pháp đẩy mạnh việc truyền bá tiếng Pháp và chữ quốc ngữ, xuất bản báo, lập các trường thông ngôn.  Năm 1865, tờ Gia Định Báo ra đời, là tờ Công Báo đầu tiên viết bằng chữ Quốc ngữ. Ngày 8/5/1861 Đô Đốc Charner ký nghị định lập trường Collège d’Adran để đào tạo thông ngôn người Việt và cho cả người Pháp muốn học tiếng Việt. Đây là những bước đầu trong việc thiết lập một nền giáo dục của Pháp.

Nữ sinh ở Sài Gòn. Nguồn ảnh: Tư liệu của TS Nguyễn Thụy Phương chụp Tạp chí L’Asie Nouvelle.

 

Mục đích của nền giáo dục Pháp thuộc

Nhanh chóng thiết lập nền giáo dục thay thế Nho giáo, người Pháp có ba mục đích. Mục đích quan trọng nhất nhằm đào tạo lớp người thừa hành chính sách của Pháp là cai trị và khai thác ở Việt Nam và cả Đông Dương. Tầng lớp này bao gồm các viên chức trong các ngành hành chánh, giáo dục, y tế và xây dựng. Thứ đến là truyền bá tư tưởng Pháp, lòng biết ơn sự khai hóa của Pháp và sự trung thành với Pháp. Cuối cùng là mục đích mị dân, làm người Việt tin rằng hệ thống giáo dục của Pháp ở Việt Nam là văn minh và tiến bộ. Cả 3 mục đích này đều cho thấy nền giáo dục thuộc địa chỉ hướng đến việc phục vụ cho công cuộc khai thác và thống trị của Pháp tại Việt Nam.

Thiết lập hệ thống giáo dục Pháp – Việt

Người Pháp đã dựa trên hệ thống giáo dục nước Pháp để điều chỉnh cho phù hợp với mục đích đô hộ tại Việt Nam. Tiếng Pháp là tiếng chính thức được dùng trong trường học, dùng trong sách giáo khoa, để giảng dạy, làm bài. Tiếng Việt được học như một ngoại ngữ, với thời lượng hạn chế. Để điều hành, Pháp thiết lập tại mỗi kỳ một Sở Giáo Dục Cho Người Bản Xứ do một Chánh Sở người Pháp đứng đầu.

Hệ thống giáo dục Pháp-Việt gồm 2 phần: giáo dục phổ thông và giáo dục cao đẳng chuyên nghiệp, đại học. Giáo dục phổ thông Pháp-Việt có 3 bậc với học trình là 13 năm: Tiểu Học 6 năm, Cao Đẳng Tiểu Học 4 năm, Trung Học (Tú Tài Pháp-Việt) 3 năm. Pháp thiết lập vài trường để làm nòng cốt cho hệ thống giáo dục phổ thông là các trường trung học Le Myre de Vilers ở Mỹ Tho (1879), trường Quốc Học Huế (1896), trường trung học Bảo Hộ (Collège du Protectorat) tức trường Bưởi Hà Nội (1908). Trước 1945, Việt Nam chỉ có một trường Đại Học và vài trường Cao Đẳng Chuyên Nghiệp ở Hà Nội như Sư  Phạm, Canh Nông, Thú Y, Công Chánh và Mỹ Thuật.

Giáo dục thời Pháp thuộc kéo dài gần một thế kỷ. Mặt tiêu cực của nó là những mưu đồ thực dân của Pháp đã đạt được. Phan Bội Châu cho rằng nền giáo dục của Pháp “chỉ dạy viết văn Pháp, nói tiếng Pháp, tạm thời làm nô lệ cho Pháp“. Học giả Trần Trọng Kim thấy rõ hậu quả: “nghe đến nước mình thì ngây ngây như người ngoại quốc, sử nước mình không biết, tiếng nói nước mình thì chỉ biết qua loa”. Tuy nhiên, mặt tích cực ngoài ý muốn của Pháp là tạo ra một tầng lớp tri thức có trình độ đại học, nắm vững khoa học, kỹ thuật tiên tiến. Những trí thức này sau tháng 8/1945 trở thành nguồn nhân lực có trình độ, chuyên môn, phục vụ trong bộ máy của Việt Nam.

 

Share: